Cito-toets: de grootste uitdaging voor kinderen

cito toets is uitdaging afbeelding

De CITO TOETS

Het is ieder jaar een terugkomend verschijnsel: bepaalde opgaven van de Cito-toets zijn erg lastig voor kinderen. Met name kinderen die hun aandacht moeilijk bij de les kunnen houden, die moeite hebben met lezen of die de Nederlandse taal nog niet goed genoeg beheersen kunnen tegen deze uitdaging oplopen.
De Cito-toets is een talige toets. Dat betekent dat er veel gelezen moet worden voor een beperkt kleine opdracht. De neiging om de opdracht “dan maar te gokken”(of nog erger: over te slaan) is groot.

Wat moet je doen om juist deze kinderen goed voor te bereiden op de Cito-toets? Het begint met een stukje bewustwording van de vraagstelling. We zetten hieronder enkele uitdagingen op een rijtje.

Sommen verstopt in verhaaltjes

Redactiesommen zijn in de jaren zeventig en tachtig in het rekenonderwijs verschenen en domineren nu al zo’n halve eeuw de Cito-toets. Ook veel methodetoetsen hanteren (gelukkig) verhaaltjessommen, zodat kinderen nog enigszins voorbereid kunnen worden. Maar makkelijk is het niet. Een verhaaltjessom wil namelijk dat kinderen de som eerst uit het verhaaltje halen. Bijvoorbeeld in dit verhaaltje:

Fien bakt een taart. Ze gebruikt een recept voor 6 personen en heeft 6 eieren en 180 gram suiker nodig. Hoeveel eieren en suiker heeft ze nodig als ze de taart voor 2 personen wil bakken?

Vervolgens volgen 4 meerkeuzeopties.

Het lastige aan deze som is dat kinderen alle cijfers in de juiste context moeten zien. Ze moeten begrijpen dat er een taart voor 2 personen moet komen en dat het recept nu voor 6 personen telt. De som is dus 6 : 3 = 2 eieren en 180 gram : 3 = 60 gram suiker. Maar de kans ligt op de loer dat kinderen met 2 gaan vermenigvuldigen (want er staat een 2 in het verhaaltje, dus dat zal wel de bedoeling zijn).


Het jammere van deze sommen is dat ze weliswaar fout worden gemaakt, maar eigenlijk niet de rekenvaardigheden toetsen. Want als je hetzelfde kind vraagt om 6 te delen door 3 en 180 ook door 3 te delen, komt het goede antwoord er vaak wel uit.

Begrijpend lezen in bakstenen aan tekst
Een ander heikel punt op de Cito-toets zit verstopt in het onderdeel “Taal”. Hier maakt begrijpend lezen deel van uit. En begrijpend lezen doet de meeste leerlingen (maar ook leerkrachten) huiveren, want er staan saaie, bakstenen aan tekst in. Kinderen moeten enorme lappen tekst doorworstelen om enkele vragen te beantwoorden.

Veel gezien wordt dan ook dat kinderen de tekst helemaal niet lezen, hooguit koppensnellen en antwoorden deels gokken en deels teruglezen op de plekken waar het om gaat.Zonde, want op die manier kunnen kinderen niet laten zien wat ze waard zijn.

Droge woordenschat
Ook woordenschat vormt een uitdaging. De vragen zijn droog geformuleerd. Bijvoorbeeld:

Wat is een ander woord voor trammelant?

Wederom vier keuzes. Maar deze opdracht vraagt dus van kinderen dat ze het woord “trammelant” kennen. Doen ze dat niet, dan kunnen ze hooguit gokken. In lessen woordenschat krijgen kinderen aangeleerd dat ze de betekenis moeten kunnen achterhalen, bijvoorbeeld:
  • Door het woord terug te lezen en in de tekst eromheen te zoeken naar de betekenis;
  • Door het woord te herleiden via een afbeelding;
  • Door te kijken of ze delen van het woord kennen;
  • Door het te vragen of op te zoeken.
Maar van die strategieën komt niets terug op de Cito-toets. Het is vrij droge kost en je moet maar net de mazzel hebben een woord in je vocabulaire te hebben.

Teveel details
Tot slot wordt gezien dat opdrachten teveel details met zich meebrengen. Zo is het onderdeel “studievaardigheden” verdeeld over taal en rekenen. Maar in deze opdrachten moeten kinderen vaak meerdere grafieken, tabellen en kaarten met elkaar vergelijken en worden er in de vraag veel nutteloze details gegeven. Het gevolg is dat je het spoor al snel bijster bent en de opdracht dus ook niet goed kan maken.

Huiswerkbegeleiding
Huiswerkbegeleiding kan helpen om kinderen beter voor te bereiden op deze droge vragen in de Cito-toets. Kinderen leren hoe ze de sommen moeten benaderen en de kale som uit het verhaal kunnen halen, maar zien ook in dat het toch even nodig is om lappen tekst te lezen. Goede begeleiding kan dit stukje bewustwording bij kinderen activeren en leiden tot betere resultaten.